Kaynak: TAY Project

Sultanahmet'teki Four Seasons Oteli'nin kapasitesini arttırmak amacıyla, hemen bitişiğinde yer alan ve Bizans Dönemi'nden kalıntıların yer aldığı parsel üzerinde başlattığı inşaat, gerek konumu gerekse de başlamasının yolunu açan Kurul onayıyla ilgili olarak pek çok tartışmayı da beraberinde getirdi. Uzmanların İstanbul'un UNESCO Kültür Mirası Listesi'nden çıkarılmasıyla sonuçlanabileceğini belirttiği proje alanıyla ilgili bir rapor hazırlayan Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri (TAY), belge ve bulgularla inşaatın eski Bizans Büyük Sarayı'nın üzerinde yapıldığını açıkça ortaya koyuyor.

Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri'nin İnşaat Alanındaki Büyük Saray ile İlgili Raporu


Four Seasons Oteli Ek Binalarının İnşaat Alanı

Büyük Saray
Yapım Tarihi: 4. yy.'dan itibaren
Yerleşmenin Antik Adı: Konstantinopolis
Yeri: İstanbul'un Eminönü İlçesi'nde, bugünkü Sultanahmet Camisi'nin bulunduğu yer ile Ayasofya'nın doğusundaki hat üzerinden Marmara Denizi kıyısına kadar inen yaklaşık 100.000 metrekarelik bir alanı kaplamaktadır [Eyice 1988b:3].

Konumu ve Çevresel Özellikleri
Bizans Dönemi'nde kentin en önemli yerlerinden birisi olan Büyük Saray ya da İmparatorluk Sarayı, etrafı duvarlarla çevrili ve çok sayıda yapıdan oluşan bir kompleksti. Kuzey tarafında kentin en önemli meydanlarından Augusteion, yine önemli kamu yapılarından Zeuksippos Hamamları, meydanın doğusunda Senato Binası ve kuzeyinde de başkentin katedrali ve dinsel merkezi olan Ayasofya ile buna bitişik Patrikhane bulunmaktaydı. Kentin ana caddesi Mese, bu meydandan başlıyordu. Saray kompleksinin batı tarafında ise, kentin en önemli yapılarından biri olan Hipodrom vardı [Eyice 1988b:3]. Saray Hipodrom ile bağlantılıydı ve imparatorun halk ile karşılaştığı ender yerlerden birisi bu Hipodrom'du. Sarayın bulunduğu bölge Konstantinopolis'in siyasi, dini ve kültürel merkezlerini barındıran en önemli yeriydi.


Kaynak: TAY Project

Araştırma Tarihçesi
19. yüzyılın ikinci yarısında eski kaynaklara dayanan bir araştırma başlatılsa da, ilk arkeolojik çalışmalar 1912 yangınında bu alandaki konut yapılaşmasının tamamen yok olmasını takiben yapılabilmiştir. 1921 – 23 yılları arasında R. Demangel ve E. Mamboury Fransız işgal kuvvetlerinin isteğiyle Mangana bölgesinde bir kazıya başlamış, ancak 1923 yılında yarım kalan kazı 1933 yılında tekrar izinli olarak başlamıştır [Demangel-Mamboury 1939]. 1935-1938 ve 1951-1954 yıllarında ise St. Andrews Üniversitesi elemanlarının yürüttüğü kazılarda saray kompleksine ait peristilli bir avlunun zemin mozaikleri bulunmuştur [Freely-Çakmak 2005:126]. 1934 yılında çıkartılan inşaat yasağına rağmen yapılaşma devam ettiğinden verimli arkeolojik çalışmalar yapılamamıştır [Müller-Wiener 2001:237]. 1983-1997 yılları arasında T.C. Kültür Bakanlığı ile Avusturya Bilimler Akademisi tarafından gerçekleştirilen proje kapsamında bu mozaik zemin restore edilmiş ve bulunduğu yerde, Büyük Saray Mozaik Müzesi adıyla bir müze haline getirilmiştir [Jobst et al. 1997]. Büyük Saray'ın bir başka kısmında, Ayasofya'nın güneydoğu tarafında, bugün otel olarak kullanılan yapının avlusunda İstanbul Arkeoloji Müzeleri tarafından 1998 yılından beri gerçekleştirilen kazılar halen sürdürülmektedir [Pasinli 1999:95].

Tanım
Mimari Evreler: 4. yüzyıldan 11. yüzyıla kadar Bizans imparatorlarının yaşadıkları Büyük Saray, 10. yüzyıl sonuna kadar sürekli ilavelerle genişletilmiş bir komplekstir. Yapının mimari tarihini anlayabileceğimiz yeterli arkeolojik veriden yoksun olmamıza karşın, sarayın ilk yapılarının 4. yüzyılda I. Constantinus tarafından inşa ettirilen Daphne, Magnaura ve Khalke kısımları oldukları bilinmektedir. 532 yılında Hipodrom'da başlayan Nika İsyanı sırasında büyük zarar gören bu yapılar, I. Iustinianos tarafından yeniden yaptırılmış ve bugün Çatladıkapı yakınındaki Boukaleon Sarayı da Büyük Saray sınırları içine alnmıştır [Eyice 1988b:4]. Altıncı yüzyıl sonlarında Khrysotriklinos, 7. yüzyıl başlarında Khrysotriklinos'u Hipodroma bağlayan Triklinos, 9. yüzyıl ortalarında Khrysotriklinos'u Daphne sarayına bağlayan Sigma, Trikonkhos, Kamilas, Mousikos, Margarites, Karianos, Mysterion, Pykstes ve Eros adındaki kısımlar eklenmiştir. 9. yüzyıl sonlarında ise büyük terasın dibine Nea ismiyle anılan theotokos kilisesi yapılmıştır. 10. yüzyıl süresince Khalke çeşitli onarımlar görmüştür [Eyice 1988b:4]. 11. yüzyılda yapı hemen hemen boşaltılmışsa da, bazı resmi kabul ve törenler için kullanımaya devam etmiştir [Jobst et al. 1997:21]. 1204-1261 Latin İşgali sırasında Büyük Saray tamamen harabeye dönmüştür. Sarayın 1420'de kullanılamayacak kadar harap olduğu bilinmektedir [Eyice 1988b:4]. Osmanlı Dönemi'nde bu alan bir süre boş kalmış, daha sonra binalarla örtülmeye başlamıştır. 17. yüzyıl başlarında Daphne ve Kathisma kısımlarının bulunduğu yere Sultanahmet Camisi yapılmıştır [Jobst et al. 1997:22].


Büyük Saray'ın Planı
Kaynak: TAY Project

Mimari Özellikleri: Büyük Saray, gösterişli avlulu yapılar, taht ve kabul salonları, kilise ve şapeller, bahçeler, kitaplıklar, toplantı binaları, hamamlar, stadyumlar ve oyun alanları, muhafız kışlaları gibi yapılardan oluşan büyük bir yapılar kompleksi biçimindeydi. Kompleksin restitüsyonu için yapılan öneriler esas olarak Konstantinos Porphyrogennetos'un yazdığı ve Bizans sarayındaki törenleri anlattığı Törenler Kitabı'na dayanmaktadır [Jobst et al. 1997, res. 3; Porphyrogénete 1935-40]. A. Vogt ile S. Miranda'nın önerileri daha fazla kabul görmüştür [Eyice 1988b:res. 11b,13]. Arazi topografik özelliklerinden dolayı teraslar ve tonozlu taşıyıcılarla şekillendiğinden, yapılar bu sistem üzerinde yükselmekteydi. Sarayın Augusteion Meydanı yönündeki ana girişi olan Khalke kubbeli bir yapıydı [Mango 1959; Eyice 1988b:7]. Magnaura denen tören salonu bazilikal planlıydı [Freely-Çakmak 2005:127]. Bu yapıların güney doğusunda, Khalke'den bronz kanatlı bir kapıdan geçilen Skholai, yani saray muhafızlarının koğuşu vardı. Kendi içinde bir kompleks olan Daphne Sarayı, Büyük Saray'ın birçok dairesi ile bağlantılı bir çekirdek oluşturuyordu ve bugünkü Sultanahmet Camii'nin yerinde bulunmaktaydı [Eyice 1988b:8-9]. Bu kısımda Hipodrom'a bitişik olarak da, imparator locasına açılan Kathisma Sarayı bulunuyordu. Bunun hemen altında, sarayın taht odası ve tören mekanı olan Khrysotriklinos (altın hol) sekizgen planlı ve kubbeliydi [Freely-Çakmak 2005:127].

Bezeme Özellikleri: Khrysotriklinos çevresindeki önemli yapılardan birinde yer aldığı düşünülen mozaik buluntular, Erken Bizans Dönemi sivil mimarlığı bezemeleri açısından önemli bir örnektir. Burada çeşitli av sahneleri, günlük yaşam sahneleri, doğadan seçilmiş figürler, hayvan mücadeleleri gibi sahneler, zengin floral bezemeli bir bordür içinde ve balıkpulu tekniğinde düzenlenmiş beyaz fon üzerinde betimlenmiştir [Jobst et al. 1977]. Bu mozaik döşemeli kısım bugün müze olarak ziyarete açıktır. Ayrıca, Ayasofya'nın doğu tarafında İstanbul Arkeoloji Müzeleri tarafından yapılan kazılarda Büyük Saray'a ait olduğu düşünülen bazı mekanlarda, opus sectile zemin döşemesi ve duvarlarda geometrik ve bitkisel süslemeli fresko bezemeler bulunmuştur [Pasinli 1999; Pasinli 2000; Pasinli 2001].

Buluntular
Mimari Plastik: Bir yüzü haç motifli sütun kaidesi, bir adet kompozit sütun başlığı bulunmuştur [Pasinli 2001:8; Pasinli 2000:41-43].

Seramik: Çok sayıda sırlı Bizans seramik parçası ele geçmiştir.

Cam: Çok sayıda cam parça bulunmuştur.

Sikke: 5. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar uzanan çeşitli tarihlere ait sikkeler vardır.

Küçük El Sanatları: Bir bronz röliker, çeşitli bronz eşya parçaları, delikli iğne ve ön yüzü Hodegetria Meryem tasvirli kurşun sarkaç bulunmuştur.

Diğer: Buluntular arasında demir çiviler, opus sectile parçaları, pişmiş topraktan kaplama levhaları parçaları ve in situ iki damgalı tuğla yer almaktadır [Pasinli 2001:2, 3, 8; Pasinli 2000:41-43, 47, 50; Pasinli 1999:95-100].Konuyla İlgili Linkler

• Bizans Sarayının Üzerinde Bizans Oyunları (TAY)

YorumlarYorum Sayısı: 26

4 Temmuz 2008, 12:10Yazan: Gökçe ArasGünkut Akın'ın konuyla ilgili yazısı, Four Seasons’ın arkeolojik kazısı

16 Mayıs 2008, 10:56Yazan: Burcu KarabasUNESCO’nun Four Seasons Oteli’nin Bizans kalıntıları üzerine yaptırdığı inşaatı “onayladığı”na ilişkin yorumların doğru olmadığı ortaya çıktı.

Geçtiğimiz hafta İstanbul’da incelemelerde bulunan Birleşmiş Milletler (BM) Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Dünya Mirasını Koruma Merkezi heyetinin Sultanahmet’teki Four Seasons Oteli’nin Bizans kalıntıları üzerine yaptırdığı ek bina inşaatını “onayladığı”na ilişkin yapılan yorumların gerçeği yansıtmadığı ortaya çıktı.

Haberin devamı için tıklayın.

12 Mayıs 2008, 15:02Yazan: Burcu KarabasDanıştay’ın iki aydır uygulanmayan, Four Seasons Otel’in tarihi kalıntılar üzerinde sürdürdüğü ek otel inşaatını durdurma kararı, UNESCO heyetinin inceleme yapacağı günün sabahında uygulandı.

Four Seasons Otel’in tarihi kalıntılar üzerinde sürdürdüğü ek otel inşaatıyla ilgili Danıştay’ın yaklaşık iki ay önce verdiği “yürütmeyi durdurma” kararı, UNESCO heyetinin inceleme yapacağı günün sabahında apar topar uygulandı.

Haberin devamı için tıklayın.

9 Mayıs 2008, 11:55Yazan: Burcu KarabasDanıştay’ın 55 gün önce aldığı yürütmeyi durdurma kararına rağmen, Four Seasons Otel’in tarihi Bizans kalıntıları üzerindeki ek otel inşaatı sürüyor.

Danıştay’ın “yürütmeyi durdurma” kararı vermesinin üzerinden 55 gün geçmesine ve UNESCO heyetinin inceleme yapmak için İstanbul’a gelmesine karşın, Four Seasons Otel’in tarihi kalıntılar üzerindeki ek otel inşaatı devam ediyor. Mahkeme kararı gereği çalışmaları derhal durdurup inşaatı mühürlemesi gereken Eminönü Belediyesi ise Anıtlar Koruma Kurulu’na başvurduğu ve buradan çıkacak kararı beklediğini açıkladı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi de, tarihi eserlerle ilgili yargı kararının uygulanması konusunda sessizliğini korudu.

Haberin devamı için tıklayın.

6 Mayıs 2008, 11:54Yazan: Gül KeskinYürütmesi durdu, ancak inşaat sürüyor Four Seasons Oteli'nin ek bina inşaatında çalışmalar tüm hızıyla devam ediyor. Yürütmeyi durdurma kararı uygulanırsa, sadece ek bina inşaatı değil, yanıbaşındaki arkeolojik kazıların da durması gerekecek.Haberin devamı için tıklayın.

10 Ocak 2008, 12:24Yazan: Gül KeskinFour Seasons Oteli'nin bulunduğu alanla ilgili Tay Project tarafından hazırlanan rapor, ek binalarının eski Bizans Büyük Saray'ı üzerinde yapıldığını açıkça ortaya koyuyor. Raporla ilgili dökümanları bize ulaştıran Haydar Karabey'e katkılarından dolayı teşekkür ederiz. Arkitera.com'un bugünkü manşetine taşıdığımız rapora ulaşmak için tıklayın.

9 Ocak 2008, 12:30Yazan: akd1Koruma kurulunun bir şey kourduğu yok belli ki. Ama basit bir rölöve restitüsyon restorasyon projesinde ellerine kırmızı kalemi alıp garip KAPRİSLER yapmayı ve önüne gelene profesörlük taslamayı herkese rölöve nasıl alınır dersi vermeyi biliyorlar. Bu izini veren kurulun üyelerini ayrıca kınıyorum efendim. Orası boş durmalıydı bu cesareti gösterebilmelilerdi. Hatta bir daha kınıyorum. Ayrıca; Necati Doğru nun Vatan gazetesinde “Ayasofya cinayeti”nde 132 mühendis-mimar suç ortağı imzası var! yazısıda mükemmel..

8 Ocak 2008, 10:18Yazan: Gökçe ArasKonuyla ilgili haftasonu ve dün basında çıkan haberleri aşağıdaki linklerden okuyabilirsiniz.

"Bizans'ı ortadan kaldırıyoruz"

Bizans Sarayı'nı Turizm Bakanı kurtarır

'Bizans sistematik yok ediliyor' kavgası

Bizans Sarayı'na Sayın Erdoğan ilgisiz kalamaz

8 Ocak 2008, 00:55Yazan: ayasofyaKoruma kurulunun bir şey kourduğu yok belli ki. Ama basit bir rölöve restitüsyon restorasyon projesinde ellerine kırmızı kalemi alıp garip KAPRİSLER yapmayı ve önüne gelene profesörlük taslamayı herkese rölöve nasıl alınır dersi vermeyi biliyorlar. Bu izini veren kurulun üyelerini ayrıca kınıyorum efendim. Orası boş durmalıydı bu cesareti gösterebilmelilerdi. Hatta bir daha kınıyorum.

7 Ocak 2008, 23:15Yazan: Barış AltanBelli büyüklükte fotoğraf eklenebildiği için okunmaz oldu sanırım, ben yazılı olarak göndereyim ekibi... Mal sahibi: Sultanhamet Turizm AŞ Onay: KTVK 1 Nolu Bölge Kurulu Kara 23.01.2006 ayı:1527 Eminönü Belediyesi Ruhsat 27.02.2006 No:117 Kontrol: İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü Dr. A. Yalçın Özüekren (Yük. Müh. Mimar) Proje Geliştirme: Atlas Conceptia Yönetim Danışmanı: Tavit Köletavitoğlu Danışmanlar: Prof. Dr. Kaya Özgen / Prof. Dr. Temel Belek / Doç. Dr. Bülent Özüer / Öğr. Gör. Dr. Mustafa Özgünler Mimari Proje: Kovuk İnşaat / Dr. A. Yalçın Özüekren (Yük. Müh. Mimar)

Bütün yorumları forumda okuyun!